1
00:00:01,639 --> 00:00:02,920
Speaker 1: Blijf

2
00:00:02,940 --> 00:00:06,750
Speaker 2: scherp. BNR Nieuwsradio. Avondnieuws.

3
00:00:09,770 --> 00:00:14,790
Speaker 3: Goed dat je bij ons bent. Het is maandag 2 februari

4
00:00:14,830 --> 00:00:17,270
Speaker 3: en dit is het nieuws om mee thuis te komen.

5
00:00:17,310 --> 00:00:21,150
Speaker 3: Tien steden of honderdduizend nieuwe woningen per jaar. De woningcrisis

6
00:00:21,190 --> 00:00:25,090
Speaker 3: te lijfgaan was prioriteit voor alle formerende partijen. Maar leveren

7
00:00:25,140 --> 00:00:28,000
Speaker 3: de plannen in het coalitieakkoord dan ook genoeg huizen op?

8
00:00:28,020 --> 00:00:29,080
Speaker 3: Dat gaan we zo uitzoeken.

9
00:00:29,200 --> 00:00:31,880
Speaker 4: Er zijn nieuwe cijfers over Tesla. Het algemene beeld is

10
00:00:31,920 --> 00:00:33,879
Speaker 4: dat dat niet zo goed gaat met de verkoop. Maar

11
00:00:33,900 --> 00:00:36,360
Speaker 4: in drie landen lijkt het enthousiasme weer toe te nemen

12
00:00:36,380 --> 00:00:36,820
Speaker 4: voor de auto.

13
00:00:37,590 --> 00:00:40,129
Speaker 3: En het is begin februari, zoals gezegd. Dus als het

14
00:00:40,170 --> 00:00:43,150
Speaker 3: goed is, heb je als werknemer... het eerste salaristrookje van

15
00:00:43,170 --> 00:00:46,979
Speaker 3: het jaar weer binnen. En wat is daarop veranderd? Dat software-

16
00:00:47,000 --> 00:00:50,080
Speaker 3: en payrollbedrijf ADP uit. We spreken hen zo, maar we

17
00:00:50,100 --> 00:00:52,760
Speaker 3: beginnen met de taskforce... antisemitismebestrijding.

18
00:00:54,200 --> 00:00:58,120
Speaker 4: Universiteiten moeten meer opkomen voor Joodse studenten en medewerkers. Dat

19
00:00:58,150 --> 00:01:03,050
Speaker 4: schrijft de Taskforce Antisemitismebestrijding in haar rapport. De Taskforce vindt

20
00:01:03,090 --> 00:01:07,270
Speaker 4: dat onderwijsinstellingen veel duidelijker, vaker en publiekelijk moeten opkomen voor

21
00:01:07,290 --> 00:01:10,789
Speaker 4: deze groep en harder moeten optreden wanneer demonstraties over de

22
00:01:10,830 --> 00:01:14,340
Speaker 4: grens gaan. Jaap Smit is voorzitter van de Taskforce. Goedemiddag.

23
00:01:17,980 --> 00:01:19,600
Speaker 4: Misschien heeft hij wel goedemiddag gezegd, maar heb ik het

24
00:01:19,640 --> 00:01:20,160
Speaker 4: niet gehoord.

25
00:01:20,840 --> 00:01:21,970
Speaker 5: Goedemiddag

26
00:01:23,140 --> 00:01:27,679
Speaker 4: welkom bij ons op BNR. Even voor de duidelijkheid, wat

27
00:01:27,720 --> 00:01:33,940
Speaker 4: is uw belangrijkste conclusie... over het antisemitisme en de bestrijding daarvan...

28
00:01:33,540 --> 00:01:36,790
Speaker 4: naar aanleiding van de protesten op universiteiten

29
00:01:38,000 --> 00:01:41,470
Speaker 5: Ik wil zeggen dat wij niet veronderstellen dat alle acties...

30
00:01:41,200 --> 00:01:45,080
Speaker 5: die op universiteiten plaatsvinden antisemitisch van karakter zijn... Dat is

31
00:01:45,110 --> 00:01:47,209
Speaker 5: ook een beetje verwarrend waar het gaat om de naamgeving

32
00:01:47,230 --> 00:01:49,850
Speaker 5: van die taskforce. Daar heb ik ook een aantal opmerkingen

33
00:01:49,890 --> 00:01:55,510
Speaker 5: over gemaakt. Dus dat wil ik niet zeggen, dat acties

34
00:01:55,550 --> 00:01:58,950
Speaker 5: per definitie antisemitisch zijn. Wel dat een aantal acties en

35
00:01:58,990 --> 00:02:02,570
Speaker 5: uitspraken als antisemitisch kunnen worden ervaren. En eigenlijk een van

36
00:02:02,590 --> 00:02:06,870
Speaker 5: de belangrijkste dingen die we willen zeggen... universiteitsbestuurders, heb oog

37
00:02:06,910 --> 00:02:09,510
Speaker 5: voor de positie van je Joodse minderheid op de campus...

38
00:02:10,820 --> 00:02:13,639
Speaker 5: En ga ook om hen heen staan als dat echt

39
00:02:13,680 --> 00:02:15,470
Speaker 5: nodig is... en laat ze niet in de steek.

40
00:02:15,490 --> 00:02:18,350
Speaker 4: Maar wat gebeurde er dan rondom die protesten... met Joodse

41
00:02:18,380 --> 00:02:19,300
Speaker 4: studenten bijvoorbeeld?

42
00:02:19,880 --> 00:02:21,859
Speaker 5: Nou ja, we hebben heel veel verhalen gehoord van Joodse

43
00:02:21,900 --> 00:02:25,790
Speaker 5: studenten en docenten en medewerkers dat zij zich in toenemende

44
00:02:25,830 --> 00:02:29,390
Speaker 5: mate onveilig zijn gaan voelen op de universiteit, op de campus.

45
00:02:29,430 --> 00:02:34,430
Speaker 5: Colleges mijden, de campus mijden, hun Jood zijn verbergen, soms

46
00:02:34,470 --> 00:02:36,670
Speaker 5: ook vrezen voor hun baan als het gaat om medewerkers

47
00:02:36,710 --> 00:02:39,429
Speaker 5: en docenten zich niet openlijk durven uit te spreken en

48
00:02:39,450 --> 00:02:45,750
Speaker 5: voornamelijk het feit dat ze... eigenlijk zich voortdurend persoonlijk aangesproken voelen...

49
00:02:45,210 --> 00:02:48,290
Speaker 5: voor de acties die vanuit Israël in Gaza plaatsvinden... dan

50
00:02:48,310 --> 00:02:50,570
Speaker 5: kun je die mensen niet allemaal persoonlijk verantwoordelijk van houden.

51
00:02:50,630 --> 00:02:54,650
Speaker 3: En dat onveilig voelen of het dragen van Joodse symbolen...

52
00:02:54,510 --> 00:02:54,709
Speaker 3: Ook

53
00:02:54,750 --> 00:02:55,990
Speaker 5: onveilig zijn.

54
00:02:56,010 --> 00:03:00,050
Speaker 3: Precies, en onveilig zijn. En die onveiligheid en het jezelf

55
00:03:00,070 --> 00:03:03,630
Speaker 3: dan maar vooraf ontdoen van Joodse symbolen... was dat dan

56
00:03:03,650 --> 00:03:06,690
Speaker 3: vooral tijdens die protesten... of vertellen ze daarover gedurende het

57
00:03:06,720 --> 00:03:07,280
Speaker 3: hele studiejaar?

58
00:03:09,030 --> 00:03:11,830
Speaker 5: Nee, laat ik zeggen, dat is niet alleen tijdens protesten,

59
00:03:11,850 --> 00:03:16,880
Speaker 5: maar er ontstaat een klimaat waar binnen deze groep, de

60
00:03:16,900 --> 00:03:19,250
Speaker 5: Joodse groep op een campus zegt van we kunnen beter

61
00:03:19,370 --> 00:03:22,010
Speaker 5: niet ervoor uitkomen dat we Joods zijn, want we krijgen

62
00:03:22,070 --> 00:03:24,650
Speaker 5: er alleen maar last van en last mee. Dus ik

63
00:03:24,669 --> 00:03:28,750
Speaker 5: probeer dat te voorkomen. Welke groep het ook betreft, of

64
00:03:28,770 --> 00:03:31,330
Speaker 5: het nou Joden betreft of anderen... je moet je gewoon

65
00:03:31,350 --> 00:03:34,750
Speaker 5: gerespecteerd en veilig kunnen voelen op de campus.

66
00:03:34,790 --> 00:03:36,910
Speaker 4: Ja, maar dan noemt u in het rapport een voorbeeld

67
00:03:36,930 --> 00:03:39,340
Speaker 4: van iemand... die was net ook in Israël geweest en

68
00:03:39,350 --> 00:03:45,380
Speaker 4: die werd aangesproken... op wat er allemaal gebeurde vlak na 7 november.

69
00:03:45,540 --> 00:03:51,300
Speaker 4: Maar die proefde niet zozeer... 7 oktober. 7 oktober, sorry. Die

70
00:03:51,320 --> 00:03:56,810
Speaker 4: proefde niet zozeer... Intimidatie of iets dergelijks, maar onbegrip. Ja,

71
00:03:57,160 --> 00:04:01,550
Speaker 4: dat kun je niet vermijden. Dat is ook geen antisemitisme.

72
00:04:01,590 --> 00:04:06,230
Speaker 5: Daar hebben we geen misverstand over bestaan. Kijk, demonstraties en acties,

73
00:04:06,270 --> 00:04:08,530
Speaker 5: de ruimte en de vrijheid om dat te doen... die

74
00:04:08,580 --> 00:04:11,880
Speaker 5: is groot en is ook belangrijk. Dus als taskforce twijfel

75
00:04:11,900 --> 00:04:14,660
Speaker 5: ook niet aan de ruimte en de vrijheid... om je

76
00:04:14,700 --> 00:04:16,720
Speaker 5: stem te laten horen als je ergens boos of verontwaardigd

77
00:04:16,760 --> 00:04:18,860
Speaker 5: over bent. Ook niet als het gaat om acties van

78
00:04:18,920 --> 00:04:22,580
Speaker 5: Israël en Gaza. Dus dat is punt één. Het tweede is,

79
00:04:22,620 --> 00:04:26,190
Speaker 5: bij demonstraties en acties hoort ook ongemak. Je hoort dingen

80
00:04:26,230 --> 00:04:28,610
Speaker 5: die je misschien liever niet wil horen. Of je moet omlopen,

81
00:04:28,640 --> 00:04:30,810
Speaker 5: of je hebt er last van, weet ik veel. Je

82
00:04:30,830 --> 00:04:33,430
Speaker 5: vindt er ook iets van, daar gaat het allemaal niet om.

83
00:04:33,470 --> 00:04:36,130
Speaker 5: We hebben vanmorgen met name gesproken over... waar liggen de

84
00:04:36,150 --> 00:04:40,400
Speaker 5: grenzen van wat nog... Kan en niet. En waar houdt

85
00:04:40,420 --> 00:04:43,400
Speaker 5: die vrijheid op? Omdat die bedreigend is voor andere groepen.

86
00:04:43,440 --> 00:04:47,220
Speaker 5: Dus dat je soms je onbegrepen voelt of dat het

87
00:04:47,279 --> 00:04:49,840
Speaker 5: ongemakkelijk is. Ja, dat is allemaal zo. Maar wij hebben

88
00:04:49,880 --> 00:04:51,940
Speaker 5: ons wel gericht op de verhalen van mensen... die ze

89
00:04:51,960 --> 00:04:55,020
Speaker 5: gewoon echt onveilig weten. En ook onveilig zijn.

90
00:04:55,580 --> 00:04:59,140
Speaker 3: En als u het zo vertelt en die conclusie uit

91
00:04:59,180 --> 00:05:02,730
Speaker 3: het rapport citeert... dat klinkt ontzettend logisch. Maar waarom deed

92
00:05:02,760 --> 00:05:05,950
Speaker 3: de universiteit dan te weinig... om Joodse studenten en medewerkers

93
00:05:05,970 --> 00:05:08,650
Speaker 3: zich veilig te laten zijn

94
00:05:09,410 --> 00:05:11,609
Speaker 5: Ja, dat is een vraag die iedereen weer afzonderlijk beantwoordt.

95
00:05:11,630 --> 00:05:14,929
Speaker 5: Maar mijn algemene indruk is... het is een zeer gepolitiseerd

96
00:05:14,970 --> 00:05:18,230
Speaker 5: en gepolariseerd onderwerp. Dat hebben we in de afgelopen jaren

97
00:05:18,250 --> 00:05:20,910
Speaker 5: wel gemerkt. En bijna een genuanceerd gesprek is er bijna

98
00:05:20,950 --> 00:05:24,529
Speaker 5: onmogelijk over. Je bent of voor of tegen, maar een

99
00:05:24,589 --> 00:05:26,090
Speaker 5: grijs middengebied zit er niet in. Dus het is ook

100
00:05:26,110 --> 00:05:29,090
Speaker 5: een onderwerp waar je de kwetsbaarheden en de gevoeligheden van kent.

101
00:05:29,110 --> 00:05:32,500
Speaker 5: Dus als je je uitspreekt, dan weet je dat dat

102
00:05:32,560 --> 00:05:37,240
Speaker 5: of juridisch iets kan betekenen... een aantal bezwaren naar je

103
00:05:37,260 --> 00:05:40,440
Speaker 5: hoofd krijgt. Dus het is best ingewikkeld. En ook, waar

104
00:05:40,460 --> 00:05:41,920
Speaker 5: doe je het wel en waar niet? Omdat je niet

105
00:05:41,940 --> 00:05:44,780
Speaker 5: wil escaleren of dat je denkt dat je moet deescaleren.

106
00:05:44,800 --> 00:05:47,719
Speaker 5: Dus bestuurders, dat heb ik vanmorgen ook gezegd... staan ook

107
00:05:47,740 --> 00:05:50,800
Speaker 5: wel voor grote dilemma's. Daar zijn ze ook voor aangesteld.

108
00:05:50,820 --> 00:05:53,580
Speaker 5: Dus laat het ook duidelijk zijn. Om daar de juiste

109
00:05:53,620 --> 00:05:56,510
Speaker 5: afwerkingen te maken. En in deze dilemma's de goede keuzes

110
00:05:56,550 --> 00:05:58,890
Speaker 5: te maken. En soms moet je dus dan... naar voren

111
00:05:58,910 --> 00:06:02,290
Speaker 5: stappen en zeggen, hoor beste mensen, alles goed en wel...

112
00:06:01,550 --> 00:06:03,930
Speaker 5: je mag hier demonstreren, je mag je stempen heffen... dat

113
00:06:03,970 --> 00:06:06,810
Speaker 5: mag gepaard gaan met wat ongemak... maar niet ten koste

114
00:06:06,850 --> 00:06:10,970
Speaker 5: van de veiligheid van een kleine minderheid hier op mijn campus.

115
00:06:11,050 --> 00:06:13,529
Speaker 4: En de universiteiten nemen ook dat advies wel ter harte,

116
00:06:13,670 --> 00:06:15,790
Speaker 4: laten ze in een reactie weten. Dus ze zien het

117
00:06:15,810 --> 00:06:18,990
Speaker 4: als aansporing om toch nog publiekelijker voor die groep op

118
00:06:19,010 --> 00:06:22,760
Speaker 4: te komen. Nou noemde u net wel, overlast hoort erbij.

119
00:06:22,800 --> 00:06:26,390
Speaker 4: Toch maakt u in het rapport ook opmerkingen over de sit-in-demonstraties...

120
00:06:26,430 --> 00:06:30,040
Speaker 4: die op NS-stations zijn gehouden. Wat is daar eigenlijk mis mee?

121
00:06:31,580 --> 00:06:38,360
Speaker 5: Op zich niks. Er is wat aan de hand. Als

122
00:06:38,400 --> 00:06:42,640
Speaker 5: daar ingangen en uitgangen zodanig geblokkeerd worden... dat de veiligheid

123
00:06:42,680 --> 00:06:45,320
Speaker 5: in het geding is. In het rapport kunt u lezen

124
00:06:45,339 --> 00:06:50,180
Speaker 5: dat wij... Ik heb een aantal van die acties bezocht.

125
00:06:50,200 --> 00:06:52,370
Speaker 5: Die zijn over het algemeen zeer goed georganiseerd. En ook

126
00:06:52,400 --> 00:06:53,460
Speaker 5: vreedzaam van karakter.

127
00:06:53,810 --> 00:06:56,730
Speaker 4: Waarom dan toch een opmerking erover? Want daarmee creëer je

128
00:06:56,770 --> 00:06:59,230
Speaker 4: ook wel een beeld... dat er iets mis zou zijn

129
00:06:59,250 --> 00:07:02,300
Speaker 4: met die demonstraties... terwijl dat binnen het demonstratierecht kan vallen

130
00:07:02,890 --> 00:07:08,130
Speaker 5: Ja, maar dit onderwerp kent ook een aantal overgevoeligheden. Ik

131
00:07:08,150 --> 00:07:12,020
Speaker 5: heb aan alle kanten namens de taskforce uitgelegd... ja, je

132
00:07:12,080 --> 00:07:14,300
Speaker 5: mag demonstreren en dat is een vrijheid... die in ons

133
00:07:14,340 --> 00:07:18,600
Speaker 5: land van grote waarde is. Alleen die vrijheid is niet ongelimiteerd.

134
00:07:18,640 --> 00:07:21,060
Speaker 5: En er zijn soms grenzen aan te stellen die soms

135
00:07:21,110 --> 00:07:25,210
Speaker 5: juridisch zijn... soms ook qua veiligheid en soms ook moreel.

136
00:07:26,350 --> 00:07:28,030
Speaker 5: En daar moet het gesprek ook over kunnen gaan. En

137
00:07:28,050 --> 00:07:30,970
Speaker 5: als het gaat om de sit-in acties op stations, kun

138
00:07:31,010 --> 00:07:33,830
Speaker 5: je je afvragen of een station is een plek waar

139
00:07:33,870 --> 00:07:36,990
Speaker 5: mensen veilig in en uit moeten kunnen, van A naar

140
00:07:37,010 --> 00:07:40,010
Speaker 5: B moeten kunnen. En over het algemeen kan dat ook

141
00:07:40,040 --> 00:07:42,320
Speaker 5: met die sit-in acties. Normaal is dat allemaal niet een

142
00:07:42,340 --> 00:07:44,080
Speaker 5: heel groot probleem. Dan maken we ook niet zo heel

143
00:07:44,120 --> 00:07:49,640
Speaker 5: veel woorden over gebruikbaar voor in het rapport. Maar je

144
00:07:49,680 --> 00:07:52,040
Speaker 5: kunt je wel afvragen of als dat een hele grote

145
00:07:52,100 --> 00:07:55,320
Speaker 5: actie is waarin een oorverdovend lawaai plaatsvindt, en je geen

146
00:07:55,360 --> 00:07:58,580
Speaker 5: omroepen meer kunt horen... stel dat er een calamiteit plaatsvindt

147
00:07:58,620 --> 00:08:00,580
Speaker 5: en het station ontruimd moet worden... dan komt er gewoon

148
00:08:00,600 --> 00:08:03,400
Speaker 5: een veiligheidsvraagstuk aan de orde om de hoek kijken. En

149
00:08:03,440 --> 00:08:05,250
Speaker 5: dat is wel een vraag die we gesteld hebben in

150
00:08:05,290 --> 00:08:07,430
Speaker 5: dat rapport.

151
00:08:07,490 --> 00:08:10,370
Speaker 4: Dank voor uw toelichting op het rapport. De voorzitter van

152
00:08:10,390 --> 00:08:13,010
Speaker 4: de Taskforce Antisemitismebestrijding, Jaap Smit.

153
00:08:14,010 --> 00:08:18,490
Speaker 3: De woningmarktambities van het nieuwe kabinet zijn zeer waarschijnlijk onhaalbaar.

154
00:08:18,530 --> 00:08:23,470
Speaker 3: Dat stellen twee woningmarktdeskundigen in het BNR-programma Vastgoed Gezocht. D66,

155
00:08:23,510 --> 00:08:27,890
Speaker 3: VVD en CDA streven naar elk jaar 100.000 nieuwe woningen in

156
00:08:27,940 --> 00:08:33,420
Speaker 3: Nederland erbij... waarvan een flink deel betaalbare koophuizen en sociale huurwoningen.

157
00:08:33,460 --> 00:08:37,160
Speaker 3: Alleen dat is verlieslatend, benadrukt Jeppe de Boer... directeur van

158
00:08:37,179 --> 00:08:38,320
Speaker 3: vastgoedbelegger Annexum.

159
00:08:38,760 --> 00:08:42,079
Speaker 2: We weten ook eigenlijk allemaal dat betaalbaar bouwen... dat kan

160
00:08:42,160 --> 00:08:46,000
Speaker 2: eigenlijk niet uit als je dat combineert... met de huren

161
00:08:46,040 --> 00:08:50,880
Speaker 2: die je mag vragen. Ook in dit akkoord liggen geen antwoorden...

162
00:08:50,480 --> 00:08:52,280
Speaker 2: van wie dit bonnetje gaat oppakken.

163
00:08:52,679 --> 00:08:55,250
Speaker 3: Ja, en dus moet er geld bij van de overheid.

164
00:08:55,260 --> 00:08:57,450
Speaker 3: Maar de bedragen die nu in het akkoord genoemd worden...

165
00:08:57,250 --> 00:09:00,970
Speaker 3: zijn volstrekt onvoldoende, stelt hoogleraar woningmarkt Peter Boelhouwer.

166
00:09:00,990 --> 00:09:03,150
Speaker 6: Ze hebben geen extra geld voor woningbouw. Want je hebt

167
00:09:03,170 --> 00:09:05,209
Speaker 6: het over een miljard, maar die hadden we al. Die

168
00:09:05,250 --> 00:09:09,310
Speaker 6: wordt doorgezet, dus er komt geen extra geld... Voor infrastructuur,

169
00:09:09,450 --> 00:09:14,950
Speaker 6: de NEPROM vraagt om 3 miljard. Door het ministerie van Infrastructuur berekenen...

170
00:09:14,670 --> 00:09:17,229
Speaker 6: dat we voor die grootschalige woningbaanlocaties... en er komen er

171
00:09:17,270 --> 00:09:20,869
Speaker 6: zelfs meer bij. Ze noemen het 30 locaties. Met 21 hadden we

172
00:09:20,910 --> 00:09:24,570
Speaker 6: al 30 miljard nodig. Dat gaat gewoon niet van de grond komen.

173
00:09:25,190 --> 00:09:26,290
Speaker 6: Ook de 250 miljoen

174
00:09:26,380 --> 00:09:31,100
Speaker 4: euro die woningcorporaties vanaf 2028 krijgen... gaan de problemen op de

175
00:09:31,120 --> 00:09:35,840
Speaker 4: woningmarkt niet oplossen. Boelhouwer schetst hier even de gigantische tekorten...

176
00:09:35,140 --> 00:09:36,949
Speaker 4: waarmee die corporaties te maken hebben

177
00:09:37,300 --> 00:09:39,920
Speaker 6: Ook daar gaat het gewoon niet goed. Er is door

178
00:09:39,960 --> 00:09:43,540
Speaker 6: de autoriteit, dat is gewoon een officiële instantie... aangegeven dat

179
00:09:43,559 --> 00:09:46,380
Speaker 6: ze gewoon 20 miljard tekort komen... voor die ambities die we

180
00:09:46,420 --> 00:09:50,390
Speaker 6: nu hebben. Dan moeten alle lampen op rood gaan. Morgen

181
00:09:50,429 --> 00:09:51,870
Speaker 4: is het debat in de Tweede Kamer over

182
00:09:51,910 --> 00:09:52,050
Speaker 3: het

183
00:09:52,110 --> 00:09:54,690
Speaker 4: regeerakkoord. En daar komt die woningmarkt natuurlijk zeker aan

184
00:09:54,710 --> 00:09:55,570
Speaker 3: boord.

185
00:09:56,030 --> 00:09:59,320
Speaker 4: Voorspellen wij. Wil je dit gesprek horen? Dan moet je

186
00:09:59,340 --> 00:10:02,140
Speaker 4: naar de podcast Vastgoed Gezocht. En die vind je in

187
00:10:02,160 --> 00:10:03,020
Speaker 4: de BNR-app

188
00:10:03,040 --> 00:10:05,280
Speaker 6: onder andere.

189
00:10:08,270 --> 00:10:11,450
Speaker 3: Straks wordt duidelijk of de EU daadwerkelijk minder afhankelijk is

190
00:10:11,490 --> 00:10:15,040
Speaker 3: van andere landen als het gaat over kritieke grondstoffen. De

191
00:10:15,059 --> 00:10:18,220
Speaker 3: Europese Rekenkamer presenteert namelijk een verslag waarin ze de eerdere

192
00:10:18,260 --> 00:10:22,800
Speaker 3: maatregelen die genomen waren evalueren. Bij ons is Europa-correspondent Stefan

193
00:10:22,820 --> 00:10:23,830
Speaker 3: de Vries. Ha Stefan

194
00:10:24,400 --> 00:10:25,370
Speaker 7: Hai Elisabeth.

195
00:10:25,400 --> 00:10:28,809
Speaker 3: Nou, wat zal het zijn? Wordt de Europese Rekenkamer positief

196
00:10:28,850 --> 00:10:31,170
Speaker 3: dan wel negatief over wat er tot nu toe geregeld is?

197
00:10:31,990 --> 00:10:34,990
Speaker 7: Ik denk iets in het midden. De Europese Rekenkamer zal

198
00:10:35,010 --> 00:10:38,030
Speaker 7: een verwachting behoorlijk kritisch zijn. Ze zullen erkennen dat de

199
00:10:38,090 --> 00:10:41,040
Speaker 7: Europese Unie eindelijk wakker is geworden... maar dat de tempo

200
00:10:41,080 --> 00:10:45,440
Speaker 7: te laag zijn, want veel plannen staan nog op papier...

201
00:10:45,280 --> 00:10:50,050
Speaker 7: terwijl het doeljaar van 2030 heel snel nadert... Zoals we vaak

202
00:10:50,110 --> 00:10:53,850
Speaker 7: in Europa, zit het grootste probleem eigenlijk in de uitvoering.

203
00:10:53,870 --> 00:10:57,030
Speaker 7: De vergunningen duren te lang, de investeringen blijven achter... en

204
00:10:57,070 --> 00:11:01,050
Speaker 7: ook het verwerken van kritische grondstoffen... gebeurt eigenlijk nog te

205
00:11:01,090 --> 00:11:06,020
Speaker 7: weinig in Europa zelf. Dus ja, je kunt wel mijnen openen...

206
00:11:05,580 --> 00:11:09,380
Speaker 7: maar dan zonder verwerking blijf je natuurlijk afhankelijk. Dus ik

207
00:11:09,420 --> 00:11:13,600
Speaker 7: denk dat de rekenkamer met een streng... toch rechtvaardig oordeel

208
00:11:13,620 --> 00:11:14,319
Speaker 7: zou komen straks.

209
00:11:14,780 --> 00:11:17,850
Speaker 3: Want hoe staan we ervoor? Hebben we inderdaad mijnen geopend,

210
00:11:17,880 --> 00:11:23,010
Speaker 3: maar geen raffinaderijen... of bewerkingsplans?

211
00:11:23,110 --> 00:11:29,550
Speaker 7: Er zijn wel duidelijke stappen gezet. In 2024 werd de verordening

212
00:11:29,590 --> 00:11:34,209
Speaker 7: kritieke grondstoffen van kracht... met hele concrete doelen. Er werd

213
00:11:34,230 --> 00:11:37,429
Speaker 7: toen ook een lijst gemaakt met strategische projecten. Er is

214
00:11:37,460 --> 00:11:41,360
Speaker 7: een begin gemaakt met gezamenlijke inkoop. Ook meer aandacht voor

215
00:11:41,400 --> 00:11:45,700
Speaker 7: recycling en hergebruik... Maar de structuren zijn er dus, maar

216
00:11:45,720 --> 00:11:49,140
Speaker 7: die fabrieken en installaties moeten nog worden gebouwd. Dat kost

217
00:11:49,179 --> 00:11:52,720
Speaker 7: natuurlijk geld en tijd en ook politieke durf. En dat

218
00:11:52,760 --> 00:11:53,890
Speaker 7: gaat te langzaam

219
00:11:54,460 --> 00:11:56,760
Speaker 3: Maar alle neuzen in Europa staan wel dezelfde kant op.

220
00:11:56,780 --> 00:11:57,980
Speaker 3: We willen hetzelfde

221
00:11:58,800 --> 00:12:01,640
Speaker 7: Ja, absoluut. Iedereen is ervan overtuigd dat we qua kritische

222
00:12:01,679 --> 00:12:05,540
Speaker 7: grondstoffen niet afhankelijk meer moeten zijn van andere blokken. Over

223
00:12:05,559 --> 00:12:07,940
Speaker 7: dat doel is dus iedereen het eens. Over hoe we

224
00:12:07,960 --> 00:12:11,140
Speaker 7: daar naartoe gaan... Daar verschillen de meningen over. Sommige landen

225
00:12:11,160 --> 00:12:15,880
Speaker 7: willen sneller mijnen openen. Anderen lopen vast op milieuregels of

226
00:12:15,920 --> 00:12:19,990
Speaker 7: lokale bevolking die zich verzet. Hoe ver kun je gaan

227
00:12:20,020 --> 00:12:24,020
Speaker 7: met staatssteun? Daar verschillen ook de meningen over. Ja, de

228
00:12:24,040 --> 00:12:28,040
Speaker 7: relatie met China speelt ook mee. Niet iedereen heeft dezelfde relatie.

229
00:12:28,080 --> 00:12:31,710
Speaker 7: Iedereen ziet dus het risico, maar niet iedere hoofdstad... niet

230
00:12:31,750 --> 00:12:35,729
Speaker 7: iedere lidstaat wil daar dezelfde prijs voor betalen. De richting

231
00:12:35,770 --> 00:12:39,790
Speaker 7: is goed, maar het tempo en hoe we daar naartoe gaan...

232
00:12:39,350 --> 00:12:41,250
Speaker 7: dat verschilt heel erg per land

233
00:12:41,610 --> 00:12:44,020
Speaker 3: En nou is er een soort punt aan de horizon...

234
00:12:43,630 --> 00:12:47,000
Speaker 3: of de nabije horizon gezet, 2030. En wat is dan de bedoeling?

235
00:12:47,040 --> 00:12:50,380
Speaker 3: Dat er helemaal geen kritieke grondstoffen meer... uit landen als

236
00:12:50,420 --> 00:12:51,440
Speaker 3: China gehaald hoeven worden?

237
00:12:52,320 --> 00:12:55,179
Speaker 7: Nou, niet volledig, want dat is niet realistisch. Europa wil

238
00:12:55,250 --> 00:12:58,550
Speaker 7: wel blijven importeren... maar niet meer afhankelijk zijn van één

239
00:12:58,590 --> 00:13:05,150
Speaker 7: dominante leverancier. Dat betekent dat maximaal 65 procent, twee derde... van

240
00:13:05,170 --> 00:13:09,390
Speaker 7: een cruciale grondstof uit één ander land mag komen. Een

241
00:13:09,410 --> 00:13:12,760
Speaker 7: grote deel moet uit Europa komen, maar of dat haalbaar is...

242
00:13:13,160 --> 00:13:16,880
Speaker 7: Dat wordt wel spannend, want vooral de verwerking en de recycling...

243
00:13:16,340 --> 00:13:22,410
Speaker 7: die moeten echt opgeschaald worden. Dus ja, die onafhankelijkheid van China...

244
00:13:21,390 --> 00:13:24,210
Speaker 7: die zal er in ieder geval dit komende decennium niet

245
00:13:24,250 --> 00:13:24,420
Speaker 7: komen

246
00:13:25,540 --> 00:13:28,080
Speaker 3: En dan iets anders, want Mario Draghi heeft weer van

247
00:13:28,100 --> 00:13:31,500
Speaker 3: zich laten horen... de voormalig president van de Europese Centrale Bank...

248
00:13:31,160 --> 00:13:35,579
Speaker 3: en van het beroemde Draghi-rapport. Hij zegt, Europa moet verdeeldheid

249
00:13:35,600 --> 00:13:38,990
Speaker 3: uit het verleden overwinnen... om een echte grootmacht te worden.

250
00:13:39,020 --> 00:13:41,630
Speaker 3: Dat zei hij in een speech op de Universiteit van Leuven.

251
00:13:41,670 --> 00:13:46,830
Speaker 3: Volgens hem dreigt Europa anders het risico ondergeschikt te blijven...

252
00:13:46,490 --> 00:13:51,309
Speaker 3: aan de Verenigde Staten en China. Wat brengen zijn woorden teweeg?

253
00:13:52,780 --> 00:13:58,040
Speaker 7: Ja, hij pleit voor een pragmatisch federalisme. Maar dat is

254
00:13:58,080 --> 00:14:01,060
Speaker 7: een interessante opmerking. Dat hangt heel erg af van wat

255
00:14:01,100 --> 00:14:05,209
Speaker 7: je verstaat onder een federatie. Als je kijkt naar bijvoorbeeld Duitsland.

256
00:14:05,250 --> 00:14:08,670
Speaker 7: Dat is een federatie met Bundesländer. Met verregaande eigen bevoegdheden

257
00:14:08,710 --> 00:14:13,650
Speaker 7: en een centrale overheid. Die bepaalde dingen zoals defensie regelt.

258
00:14:13,690 --> 00:14:16,270
Speaker 7: Dat zie je toch eigenlijk ook al in Europa. Europa,

259
00:14:16,309 --> 00:14:21,290
Speaker 7: de Europese Unie, is eigenlijk al een soort... een praktische federatie.

260
00:14:21,330 --> 00:14:23,860
Speaker 7: Alleen mag dat niet zo heten... omdat alle lidstaten nog

261
00:14:23,890 --> 00:14:28,400
Speaker 7: enorm gehecht zijn... aan de illusie van nationale soevereiniteit. Dus

262
00:14:28,420 --> 00:14:34,600
Speaker 7: het is een interessante speech. Het roept ook tot nadenken over...

263
00:14:33,660 --> 00:14:36,350
Speaker 7: naar wat voor soort Europese Unie we willen. Willen we echt...

264
00:14:36,730 --> 00:14:41,570
Speaker 7: veel verder gaan met integratie en eigenlijk een soort afbreken...

265
00:14:41,070 --> 00:14:43,980
Speaker 7: van wat er nog rest aan die nationale soevereiniteit... of

266
00:14:44,020 --> 00:14:47,660
Speaker 7: blijven maar aanmodderen. Maar praktisch is het al zo dat

267
00:14:47,700 --> 00:14:51,260
Speaker 7: de Europese Unie een federatie is... We hebben dezelfde munt.

268
00:14:51,300 --> 00:14:53,859
Speaker 7: We hebben dan weliswaar geen gezamenlijk fiscaal beleid. Dat is

269
00:14:53,900 --> 00:14:58,260
Speaker 7: dan ook een weefout. We hebben in principe geen grenzen meer.

270
00:14:58,320 --> 00:15:02,640
Speaker 7: Er zijn heel veel dingen die op federaal niveau gebeuren.

271
00:15:02,660 --> 00:15:05,260
Speaker 7: Dus ik begrijp niet zo goed wat hij wil. Maar

272
00:15:05,280 --> 00:15:09,790
Speaker 7: zijn roep tot verregaande Europese integratie... die lijkt me wel

273
00:15:09,830 --> 00:15:10,010
Speaker 7: heel

274
00:15:10,050 --> 00:15:10,250
Speaker 3: duidelijk

275
00:15:11,070 --> 00:15:13,050
Speaker 7: Het is dan de vraag wat voor invulling je daarin geeft.

276
00:15:13,210 --> 00:15:17,770
Speaker 3: Precies, want iedereen die de eigen staat heel belangrijk vindt...

277
00:15:17,210 --> 00:15:19,630
Speaker 3: die zal zijn woorden goedkeuren. Die zegt ook, we moeten

278
00:15:19,670 --> 00:15:23,870
Speaker 3: een Europese grootmacht blijven en worden. En iemand die vindt

279
00:15:23,890 --> 00:15:26,330
Speaker 3: dat er echt een soort Verenigde Staten van Europa moet komen...

280
00:15:26,150 --> 00:15:29,250
Speaker 3: die vindt dat ook. Dus iedereen kan er zelf de

281
00:15:29,270 --> 00:15:30,540
Speaker 3: waarde aan toekennen

282
00:15:31,210 --> 00:15:35,830
Speaker 7: Ja, nou kijk, het grote punt hier is... dat geldt

283
00:15:35,870 --> 00:15:39,970
Speaker 7: ook voor Haagse politici, niet durven te zeggen... althans in

284
00:15:40,010 --> 00:15:42,690
Speaker 7: eigen land, wel zodra ze in Brussel zijn... maar durven

285
00:15:42,710 --> 00:15:45,480
Speaker 7: te zeggen dat de Europese Unie al een soort federatie is.

286
00:15:45,520 --> 00:15:48,400
Speaker 7: Dat er heel veel nationale soevereiniteit, als die al ooit

287
00:15:48,420 --> 00:15:52,020
Speaker 7: bestaan heeft... dat die allang gedeeld wordt met de andere

288
00:15:52,060 --> 00:15:55,620
Speaker 7: Europese lidstaten. En dat dat op zichzelf helemaal geen bedreiging is...

289
00:15:56,100 --> 00:15:59,700
Speaker 7: voor de eenheid van een land, maar dat het ook

290
00:15:59,740 --> 00:16:02,640
Speaker 7: een logisch gevolg is... van waar we sinds de Tweede

291
00:16:02,660 --> 00:16:06,220
Speaker 7: Wereldoorlog naartoe werken. Dus het probleem is eigenlijk dat we

292
00:16:06,240 --> 00:16:10,479
Speaker 7: zijn al een federatie... in toch een bijzondere vorm, zou

293
00:16:10,500 --> 00:16:13,180
Speaker 7: je ook kunnen zeggen. Misschien niet een standaard federatie. Maar

294
00:16:13,210 --> 00:16:18,650
Speaker 7: zolang nationale politici dat blijven ontkennen... kom je niet heel

295
00:16:18,690 --> 00:16:20,710
Speaker 7: veel verder. Maar in de praktijk gaan we natuurlijk wel verder.

296
00:16:20,730 --> 00:16:22,150
Speaker 7: En dat is behoorlijk hypocriet.

297
00:16:22,960 --> 00:16:26,160
Speaker 3: Dank je wel, Europa-correspondent Stefan de Vries. En meer Europa

298
00:16:26,180 --> 00:16:29,570
Speaker 3: hoor je natuurlijk in onze Make Europe Great Again-podcast. En

299
00:16:29,590 --> 00:16:30,670
Speaker 3: die vind je in de BNR-app.

300
00:16:35,990 --> 00:16:38,090
Speaker 4: Het eerste salaris van het jaar is voor veel mensen

301
00:16:38,110 --> 00:16:40,530
Speaker 4: weer binnen. Grote kans dat er op het salarisstrookje... een

302
00:16:40,570 --> 00:16:42,870
Speaker 4: ander bedrag staat dan een maand eerder. En als het

303
00:16:42,930 --> 00:16:46,150
Speaker 4: even meezit, is dat een hoger bedrag. Werknemers met... Ja,

304
00:16:46,200 --> 00:16:49,640
Speaker 4: afgezien dan van de eindejaarstoeslag natuurlijk. Dat is altijd moeilijk

305
00:16:49,680 --> 00:16:54,620
Speaker 4: te vergelijken. Werknemers met het minimumloon zagen relatief de grootste stijging...

306
00:16:54,140 --> 00:16:58,740
Speaker 4: ten opzichte van het jaar eerder. Dat meldt salarisverwerker ADP.

307
00:16:58,800 --> 00:17:02,710
Speaker 4: En Karen Stam is daar de expert in wet- en regelgeving. Goedemiddag.

308
00:17:03,900 --> 00:17:04,460
Speaker 1: Goedemiddag

309
00:17:05,040 --> 00:17:06,720
Speaker 4: Het staat ook een beetje in de papieren. Ik geloof

310
00:17:06,740 --> 00:17:09,550
Speaker 4: dat het CPB ook voorspelde dat iedereen erop vooruit zou

311
00:17:09,590 --> 00:17:12,170
Speaker 4: gaan in 2026. En daar zien we dus nu de eerste

312
00:17:12,210 --> 00:17:13,320
Speaker 4: tekenen van

313
00:17:14,070 --> 00:17:19,260
Speaker 1: Dat klopt inderdaad. Alle werknemers in de sectoren die wij

314
00:17:19,280 --> 00:17:22,860
Speaker 1: hebben beoordeeld... die gaan er dit jaar op vooruit.

315
00:17:22,900 --> 00:17:25,239
Speaker 4: Ja, en met name de lage inkomens dus.

316
00:17:26,690 --> 00:17:31,659
Speaker 1: Nou, sowieso ook dat elk jaar is dat natuurlijk zo.

317
00:17:31,700 --> 00:17:37,480
Speaker 1: Twee keer per jaar wordt het minimumloon verhoogd. Dus die indexatie,

318
00:17:37,520 --> 00:17:41,540
Speaker 1: die speelt natuurlijk ook een rol. Wat bij de andere inkomens,

319
00:17:41,600 --> 00:17:44,980
Speaker 1: als je die vergelijkt vorig jaar met dit jaar, er

320
00:17:45,030 --> 00:17:46,970
Speaker 1: dan natuurlijk niet in zit.

321
00:17:47,640 --> 00:17:50,480
Speaker 4: Nee, maar goed, het kan best zo zijn in theorie...

322
00:17:50,060 --> 00:17:54,449
Speaker 4: dat modaal of hoger inkomens er meer op vooruit gaan...

323
00:17:54,290 --> 00:17:56,530
Speaker 4: dan mensen met een minimumloon. Maar dat is dus nu

324
00:17:56,590 --> 00:17:57,530
Speaker 4: even niet aan de hand

325
00:17:57,990 --> 00:17:59,609
Speaker 1: Dat kan zeker het geval zijn

326
00:18:00,010 --> 00:18:05,370
Speaker 1: Alleen ja, de minimumloners die door die indexatie... ze profiteren

327
00:18:05,450 --> 00:18:12,470
Speaker 1: enerzijds van alle plannen... die gemaakt zijn in het Belastingplan voor 2026. Nou,

328
00:18:12,530 --> 00:18:16,890
Speaker 1: daarin zien we... dat iedereen er door de belastingmaatregelen dit

329
00:18:16,910 --> 00:18:23,240
Speaker 1: jaar op vooruit gaat. En daarbovenop komt bij de minimumloon...

330
00:18:21,740 --> 00:18:25,480
Speaker 1: de verhoging van het wettelijk minimumuurloon. En

331
00:18:25,540 --> 00:18:28,830
Speaker 4: over hoeveel geld praten we eigenlijk in de maand?

332
00:18:30,590 --> 00:18:35,930
Speaker 1: Als we kijken bijvoorbeeld naar de minimumloners... en je zet

333
00:18:35,950 --> 00:18:40,490
Speaker 1: dat een beetje af per sector... dan zit die netto-stijging

334
00:18:40,510 --> 00:18:45,000
Speaker 1: tussen de 46 euro en 65 euro netto per maand.

335
00:18:45,840 --> 00:18:47,530
Speaker 4: En twee keer modaal

336
00:18:48,740 --> 00:18:52,460
Speaker 1: Kijken we naar twee keer modaal... dan praat je over

337
00:18:52,480 --> 00:18:59,600
Speaker 1: een inkomen van rond de 7400 euro per maand. En per sector...

338
00:18:59,890 --> 00:19:04,500
Speaker 1: Als we dan kijken rond de 32 tot 37 euro per maand

339
00:19:04,560 --> 00:19:11,240
Speaker 1: zal dan gemiddeld de stijging zijn. Behalve twee sectoren transport

340
00:19:11,280 --> 00:19:15,379
Speaker 1: en bouw. Daar zien we dat die stijging bij Modaal

341
00:19:15,400 --> 00:19:16,770
Speaker 1: wat lager is

342
00:19:17,600 --> 00:19:17,820
Speaker 1: En

343
00:19:17,840 --> 00:19:19,520
Speaker 4: hoe komt dat eigenlijk? Want er zit dus verschil in

344
00:19:19,619 --> 00:19:20,449
Speaker 4: sectoren

345
00:19:21,310 --> 00:19:28,200
Speaker 1: Dat klopt. Allereerst is natuurlijk generiek geld voor iedereen. De

346
00:19:28,359 --> 00:19:32,629
Speaker 1: nieuwe rekenregels vanuit het belastingplan. Dus je inkomstenbelasting. Dus de

347
00:19:32,670 --> 00:19:36,230
Speaker 1: loonheffing die je moet betalen. Dat is voor iedereen hetzelfde? Ja,

348
00:19:36,270 --> 00:19:40,690
Speaker 1: en de arbeidskorting en de algemene heffingskorting. Maar per sector

349
00:19:40,730 --> 00:19:45,940
Speaker 1: zie je dan verschillen. Door bijvoorbeeld een andere pensioenregeling. Een

350
00:19:46,000 --> 00:19:52,359
Speaker 1: andere premie die verschuldigd is voor een... een bepaald sectoraal fonds.

351
00:19:52,520 --> 00:19:58,159
Speaker 1: En die maken dat er verschillen zijn... ondanks dat je

352
00:19:58,200 --> 00:20:00,020
Speaker 1: met hetzelfde bruto loon begint.

353
00:20:00,040 --> 00:20:02,660
Speaker 4: Dus dat is eigenlijk ook altijd zo, maar dat zie

354
00:20:02,680 --> 00:20:04,020
Speaker 4: je nu dus ook terug

355
00:20:04,800 --> 00:20:05,970
Speaker 1: Dat klopt inderdaad

356
00:20:06,660 --> 00:20:09,359
Speaker 4: Dank, Karin Stam van Salarisverwerker ADP.

357
00:20:10,619 --> 00:20:13,520
Speaker 3: De verkoop van Tesla's in Europa is de afgelopen maand

358
00:20:13,560 --> 00:20:16,989
Speaker 3: opnieuw in meerdere landen gedaald. In Frankrijk en Noorwegen nam

359
00:20:17,010 --> 00:20:20,810
Speaker 3: het aantal registraties met respectievelijk 42% en maar liefst 88%

360
00:20:22,050 --> 00:20:25,399
Speaker 3: af in vergelijking met januari een jaar geleden. Ook bij

361
00:20:25,440 --> 00:20:30,900
Speaker 3: ons in Nederland leverde Tesla 67% minder auto's af. geldt

362
00:20:30,940 --> 00:20:36,179
Speaker 3: wel dat ook de totale afzet van elektrische auto's flink daalde...

363
00:20:35,300 --> 00:20:37,840
Speaker 3: nadat eind vorig jaar juist sprake was van een run

364
00:20:37,900 --> 00:20:41,869
Speaker 3: op zakelijke auto's... vanwege een belastingvoordeel. Volgens Nout Broekhoff van

365
00:20:41,880 --> 00:20:45,630
Speaker 3: de Nationale Autoshow... zet de dalende trend bij Tesla door...

366
00:20:45,310 --> 00:20:47,950
Speaker 3: maar hij vindt het nog wat vroeg om conclusies te trekken.

367
00:20:48,670 --> 00:20:51,189
Speaker 8: Tesla is een merk dat aan het begin van een

368
00:20:51,210 --> 00:20:54,369
Speaker 8: kwartaal nooit echt uit de startblokken schiet. Vaak neemt het

369
00:20:54,430 --> 00:20:57,570
Speaker 8: aantal registraties wat harder toe richting het eind van het kwartaal,

370
00:20:57,630 --> 00:21:00,530
Speaker 8: eind van het jaar. Feit is wel dat de verkoop

371
00:21:00,550 --> 00:21:05,430
Speaker 8: blijft dalen. Tesla heeft twee relatief goed verkopende modellen, de 3

372
00:21:05,230 --> 00:21:07,500
Speaker 8: en de i. De S en de X, die halen

373
00:21:07,520 --> 00:21:10,000
Speaker 8: ze komend kwartaal uit productie. Wellicht geeft dat nog een

374
00:21:10,040 --> 00:21:12,480
Speaker 8: kleine boost aan de verkoop. Voor de rest moeten ze

375
00:21:12,500 --> 00:21:15,680
Speaker 8: het echt wel hebben van de standaarduitvoeringen die ze nu leveren.

376
00:21:16,100 --> 00:21:19,419
Speaker 8: Die zijn scherp geprijsd, maar minder rijk uitgerust. Dus de

377
00:21:19,440 --> 00:21:22,120
Speaker 8: vraag is wel of dat de verkoop de registraties weer

378
00:21:22,140 --> 00:21:23,800
Speaker 8: gaat aanjagen dit jaar.

379
00:21:23,880 --> 00:21:27,380
Speaker 3: Overigens wist Tesla in Spanje, Zweden en Denemarken wel meer

380
00:21:27,420 --> 00:21:31,200
Speaker 3: auto's te verkopen. BYD, de Chinese concurrent, zag de wereldwijde

381
00:21:31,240 --> 00:21:34,699
Speaker 3: verkoop in januari met 30% dalen. Dat merk kampt net

382
00:21:34,740 --> 00:21:38,149
Speaker 3: als Tesla met meer concurrentie en een verhitte prijzenoorlog in

383
00:21:38,210 --> 00:21:38,590
Speaker 3: eigen land.